ملکه تاجالملوک پهلوی
اعلیحضرت ملکه تاجالملوک پهلوی، با نام تولد نیمتاج آیرملو، همسر رضاشاه پهلوی، بنیانگذار دودمان پهلوی، و ملکه ایران بود. او بهعنوان مادر محمدرضاشاه پهلوی، شاهدخت شمس پهلوی، شاهدخت اشرف پهلوی و شاهپور علیرضا پهلوی، جایگاهی مهم در تاریخ خاندان سلطنتی ایران معاصر دارد.
زندگی اولیه و پیشینه خانوادگی
ملکه تاجالملوک در ۲۷ اسفند ۱۲۷۴ خورشیدی در باکو، که در آن زمان بخشی از امپراتوری روسیه بود، به دنیا آمد. او دختر تیمورخان آیرملو و ملکالسلطان بود. ازدواج او با رضاخان در سال ۱۲۹۵ خورشیدی، پیش از تأسیس دودمان پهلوی، انجام گرفت و او بعدها به یکی از برجستهترین زنان دوران نوین سلطنتی ایران تبدیل شد.
پس از آنکه رضاشاه در دیماه ۱۳۰۴ خورشیدی به تخت سلطنت نشست، تاجالملوک عنوان ملکه ایران را دریافت کرد. زندگی او با برآمدن دولت مدرن ایران و شکلگیری دربار نوین سلطنتی در دورهای از اصلاحات و دگرگونیهای بزرگ ملی پیوندی نزدیک داشت.
خانواده
همسر: رضاشاه پهلوی
نام هنگام تولد: نیمتاج آیرملو
فرزندان:
نقش عمومی و اهمیت تاریخی
ملکه تاجالملوک نخستین ملکه ایران پس از فتح اسلامی بود که در نمایش آشکار و رسمی جایگاه سلطنتی در عرصه عمومی نقش یافت؛ از این رو، جایگاهی مهم در تاریخ تشریفاتی و اجتماعی ایران نوین دارد. نام او همچنین با دگرگونی نقش زنان در زندگی عمومی در آغاز دوره پهلوی، از جمله پشتیبانی دربار از اصلاحات مربوط به کشف حجاب در دهه ۱۳۱۰ خورشیدی، پیوند خورده است.
در دوران پادشاهی فرزندش، محمدرضاشاه پهلوی، او همچنان شخصیتی ارشد و مورد احترام در خانواده شاهنشاهی بود و در درون خاندان سلطنتی نفوذ خود را حفظ کرد. زندگی او نسل بنیانگذار دودمان پهلوی را به دهههای بعدی سلطنت پیوند داد.
میراث و جایگاه
پیش از انقلاب ایران، ملکه تاجالملوک ایران را ترک کرد و بعدها در ایالات متحده آمریکا و مکزیک زندگی کرد. او در ۱۹ اسفند ۱۳۶۰ خورشیدی، تنها چند روز پیش از هشتادوششمین سالروز تولدش، در آکاپولکو مکزیک درگذشت. از او بهعنوان همسر رضاشاه، مادر آخرین شاه ایران و یکی از چهرههای محوری و مادرانه دودمان پهلوی یاد میشود.